सुदूरपश्चिम प्रदेशको राजधानी धनगढी समेटिएको कैलाली निर्वाचन क्षेत्र नम्बर–५ मा प्रतिनिधिसभा सदस्यका लागि हुने फागुन २१ गतेको निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा चुनावी सरगर्मी तीव्र बनेको छ। प्रदेशकै राजनीतिक केन्द्र मानिने यस क्षेत्रमा दलहरूबीच प्रतिष्ठाको प्रतिस्पर्धा देखिएको छ।
निर्वाचन क्षेत्रको संरचना र मतदाता
कैलाली–५ अन्तर्गत धनगढी उपमहानगरपालिकाका १९ वटै वडा तथा कैलारी गाउँपालिकाका वडा नम्बर ६ र ९ पर्छन्। यहाँ कुल १ लाख १० हजार ५३९ मतदाता रहेका छन्। धनगढी उपमहानगर सुदूरपश्चिमको एक मात्र उपमहानगरपालिका भएकाले पनि यस क्षेत्रको परिणामलाई प्रदेशव्यापी सन्दर्भमा चासोका साथ हेरिन्छ।
२०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवार गोपाल हमाल धनगढी उपमहानगरपालिकाको प्रमुखमा निर्वाचित भएपछि यहाँ वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिप्रति मतदाताको झुकावबारे व्यापक बहस भएको थियो।
मुख्य प्रतिस्पर्धी र राजनीतिक समीकरण
यसपटक यहाँ १५ भन्दा बढी उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन्। प्रमुख दलहरूले प्रभावशाली र केही हदसम्म नयाँ अनुहार अघि सारेका छन्।
नेपाली कांग्रेसले प्रदेश महामन्त्री नरनारायण शाह (मनु) लाई उम्मेदवार बनाएको छ। नेकपा (एमाले) बाट जिल्ला अध्यक्षसमेत रहेका युवा नेता यज्ञराज ढुंगाना प्रतिस्पर्धामा छन्। नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) का तर्फबाट पूर्व संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री प्रेमबहादुर आले उम्मेदवार छन्। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा लामो समय प्राध्यापन गरेका डा. आनन्दबहादुर चन्द चुनावी मैदानमा छन्।
त्यसैगरी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी, माओवादी केन्द्र, जनमत पार्टी, नागरिक उन्मुक्ति पार्टी लगायत अन्य दल तथा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरू पनि प्रतिस्पर्धामा छन्। स्वतन्त्र उम्मेदवार प्यारे लाल राना, जो पूर्व संविधानसभा सदस्यसमेत हुन्, कांग्रेसभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टिको पृष्ठभूमिमा उम्मेदवार बनेका छन्। उनको उम्मेदवारीले परम्परागत मत बाँडिने सम्भावनाबारे स्थानीयस्तरमा चर्चा छ।
विकासका पुराना एजेन्डा फेरि केन्द्रमा
कैलाली–५ को चुनावी बहसमा विगतका चुनावजस्तै ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरू फेरि प्रमुख मुद्दाका रूपमा उभिएका छन्।
गेटा मेडिकल कलेज सञ्चालन र विस्तार, सेती प्रादेशिक अस्पतालको स्तरोन्नति, धनगढी विमानस्थललाई क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका रूपमा विकास, फाप्ला क्रिकेट रंगशाला निर्माण तथा पश्चिम सेती परियोजना जस्ता विषय अधिकांश उम्मेदवारका साझा प्रतिबद्धतामा देखिएका छन्।
पूर्वमन्त्री आलेले आफू मन्त्री हुँदा अघि बढाइएका आयोजना अधुरा रहेको दाबी गर्दै विमानस्थलको धावनमार्ग विस्तार, मेडिकल शिक्षाको सञ्चालन र क्षेत्रीय सडक सञ्जाल विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखेका छन्। उनले धनगढी–खुटिया–दिपायल हुँदै बझाङसम्म जोड्ने रणनीतिक सडकलाई पनि आफ्नो प्रमुख योजना बताएका छन्।
कांग्रेस उम्मेदवार शाहले युवा पलायन रोक्न सीपमूलक तालिम र रोजगारी सिर्जना मुख्य प्राथमिकता रहेको बताएका छन्। गरिबीको रेखामुनि रहेका समुदायका लागि आधारभूत आवश्यकताको सुनिश्चितता गर्ने प्रतिबद्धता पनि उनले व्यक्त गरेका छन्।
एमाले उम्मेदवार ढुंगानाले सुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई मूल एजेन्डा बनाएका छन्। प्रशासनिक सुधार, सेवा प्रवाहमा पारदर्शिता र कृषि–शिक्षा–स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधार आफ्नो प्राथमिकता रहेको उनको भनाइ छ।
रास्वपाका चन्दले राजनीतिक प्रणालीमा सुधार, पारदर्शिता र नीतिगत रूपान्तरणको आवश्यकता औंल्याएका छन्। शिक्षा, विज्ञान र सुशासनमा आधारित दीर्घकालीन विकास मोडेल अघि सार्ने उनको दाबी छ।
सामाजिक संरचना र मतदाताको मनोविज्ञान
धनगढी क्षेत्रमा थारु समुदायको उल्लेखनीय जनसंख्या रहेको छ, विशेष गरी कैलारी गाउँपालिकाका वडाहरूमा थारु मत निर्णायक मानिन्छ। विभिन्न उम्मेदवारहरूले सामाजिक समावेशिता, भूमिहीन र सुकुम्बासी समस्या समाधान, तथा कृषिमा आधुनिकीकरणजस्ता विषय उठाएका छन्।
युवा पुस्तामा वैकल्पिक राजनीति र पारदर्शिताप्रति आकर्षण देखिए पनि परम्परागत दलहरूको संगठनात्मक शक्ति अझै प्रभावशाली मानिन्छ। कांग्रेस र एमाले दुवै यसपटक एकल प्रतिस्पर्धामा छन्, जसले मत विभाजनको सम्भावना र समीकरणलाई थप जटिल बनाएको छ।
विगतको परिणाम र यसपटकको चुनौती
२०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा कांग्रेसका डिल्लीराज पन्त विजयी भएका थिए। त्यतिबेला कांग्रेस र एमालेबीच मतान्तर झिनो थियो। समानुपातिक मतका आधारमा पनि कांग्रेस र एमालेबीच प्रतिस्पर्धा कडा देखिएको थियो, भने रास्वपा र राप्रपाले पनि उल्लेखनीय मत प्राप्त गरेका थिए।
यसपटक दलहरूबीच गठबन्धन नभएकाले प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र हुने अनुमान गरिएको छ। स्वतन्त्र उम्मेदवार राना तथा अन्य साना दलका उम्मेदवारहरूले प्रमुख दलहरूको परम्परागत मत आधारमा प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ।
निर्वाचन मिति नजिकिँदै जाँदा घरदैलो, जनसभाहरू र आन्तरिक रणनीतिले कैलाली–५ को राजनीतिक तापक्रम अझ बढाएको छ। परिणामले सुदूरपश्चिमको राजनीतिक सन्तुलनमा समेत प्रभाव पार्ने भएकाले यस क्षेत्रलाई राष्ट्रियस्तरमै चासोका साथ हेरिएको छ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
सुदूरपश्चिम प्रदेशको राजधानी धनगढी समेटिएको कैलाली निर्वाचन क्षेत्र नम्बर–५ मा प्रतिनिधिसभा सदस्यका लागि हुने फागुन २१ गतेको निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा चुनावी सरगर्मी तीव्र बनेको छ। प्रदेशकै राजनीतिक केन्द्र मानिने यस क्षेत्रमा दलहरूबीच प्रतिष्ठाको प्रतिस्पर्धा देखिएको छ।
निर्वाचन क्षेत्रको संरचना र मतदाता
कैलाली–५ अन्तर्गत धनगढी उपमहानगरपालिकाका १९ वटै वडा तथा कैलारी गाउँपालिकाका वडा नम्बर ६ र ९ पर्छन्। यहाँ कुल १ लाख १० हजार ५३९ मतदाता रहेका छन्। धनगढी उपमहानगर सुदूरपश्चिमको एक मात्र उपमहानगरपालिका भएकाले पनि यस क्षेत्रको परिणामलाई प्रदेशव्यापी सन्दर्भमा चासोका साथ हेरिन्छ।
२०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवार गोपाल हमाल धनगढी उपमहानगरपालिकाको प्रमुखमा निर्वाचित भएपछि यहाँ वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिप्रति मतदाताको झुकावबारे व्यापक बहस भएको थियो।
मुख्य प्रतिस्पर्धी र राजनीतिक समीकरण
यसपटक यहाँ १५ भन्दा बढी उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन्। प्रमुख दलहरूले प्रभावशाली र केही हदसम्म नयाँ अनुहार अघि सारेका छन्।
नेपाली कांग्रेसले प्रदेश महामन्त्री नरनारायण शाह (मनु) लाई उम्मेदवार बनाएको छ। नेकपा (एमाले) बाट जिल्ला अध्यक्षसमेत रहेका युवा नेता यज्ञराज ढुंगाना प्रतिस्पर्धामा छन्। नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) का तर्फबाट पूर्व संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री प्रेमबहादुर आले उम्मेदवार छन्। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा लामो समय प्राध्यापन गरेका डा. आनन्दबहादुर चन्द चुनावी मैदानमा छन्।
त्यसैगरी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी, माओवादी केन्द्र, जनमत पार्टी, नागरिक उन्मुक्ति पार्टी लगायत अन्य दल तथा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरू पनि प्रतिस्पर्धामा छन्। स्वतन्त्र उम्मेदवार प्यारे लाल राना, जो पूर्व संविधानसभा सदस्यसमेत हुन्, कांग्रेसभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टिको पृष्ठभूमिमा उम्मेदवार बनेका छन्। उनको उम्मेदवारीले परम्परागत मत बाँडिने सम्भावनाबारे स्थानीयस्तरमा चर्चा छ।
विकासका पुराना एजेन्डा फेरि केन्द्रमा
कैलाली–५ को चुनावी बहसमा विगतका चुनावजस्तै ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरू फेरि प्रमुख मुद्दाका रूपमा उभिएका छन्।
गेटा मेडिकल कलेज सञ्चालन र विस्तार, सेती प्रादेशिक अस्पतालको स्तरोन्नति, धनगढी विमानस्थललाई क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका रूपमा विकास, फाप्ला क्रिकेट रंगशाला निर्माण तथा पश्चिम सेती परियोजना जस्ता विषय अधिकांश उम्मेदवारका साझा प्रतिबद्धतामा देखिएका छन्।
पूर्वमन्त्री आलेले आफू मन्त्री हुँदा अघि बढाइएका आयोजना अधुरा रहेको दाबी गर्दै विमानस्थलको धावनमार्ग विस्तार, मेडिकल शिक्षाको सञ्चालन र क्षेत्रीय सडक सञ्जाल विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखेका छन्। उनले धनगढी–खुटिया–दिपायल हुँदै बझाङसम्म जोड्ने रणनीतिक सडकलाई पनि आफ्नो प्रमुख योजना बताएका छन्।
कांग्रेस उम्मेदवार शाहले युवा पलायन रोक्न सीपमूलक तालिम र रोजगारी सिर्जना मुख्य प्राथमिकता रहेको बताएका छन्। गरिबीको रेखामुनि रहेका समुदायका लागि आधारभूत आवश्यकताको सुनिश्चितता गर्ने प्रतिबद्धता पनि उनले व्यक्त गरेका छन्।
एमाले उम्मेदवार ढुंगानाले सुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई मूल एजेन्डा बनाएका छन्। प्रशासनिक सुधार, सेवा प्रवाहमा पारदर्शिता र कृषि–शिक्षा–स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधार आफ्नो प्राथमिकता रहेको उनको भनाइ छ।
रास्वपाका चन्दले राजनीतिक प्रणालीमा सुधार, पारदर्शिता र नीतिगत रूपान्तरणको आवश्यकता औंल्याएका छन्। शिक्षा, विज्ञान र सुशासनमा आधारित दीर्घकालीन विकास मोडेल अघि सार्ने उनको दाबी छ।
सामाजिक संरचना र मतदाताको मनोविज्ञान
धनगढी क्षेत्रमा थारु समुदायको उल्लेखनीय जनसंख्या रहेको छ, विशेष गरी कैलारी गाउँपालिकाका वडाहरूमा थारु मत निर्णायक मानिन्छ। विभिन्न उम्मेदवारहरूले सामाजिक समावेशिता, भूमिहीन र सुकुम्बासी समस्या समाधान, तथा कृषिमा आधुनिकीकरणजस्ता विषय उठाएका छन्।
युवा पुस्तामा वैकल्पिक राजनीति र पारदर्शिताप्रति आकर्षण देखिए पनि परम्परागत दलहरूको संगठनात्मक शक्ति अझै प्रभावशाली मानिन्छ। कांग्रेस र एमाले दुवै यसपटक एकल प्रतिस्पर्धामा छन्, जसले मत विभाजनको सम्भावना र समीकरणलाई थप जटिल बनाएको छ।
विगतको परिणाम र यसपटकको चुनौती
२०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा कांग्रेसका डिल्लीराज पन्त विजयी भएका थिए। त्यतिबेला कांग्रेस र एमालेबीच मतान्तर झिनो थियो। समानुपातिक मतका आधारमा पनि कांग्रेस र एमालेबीच प्रतिस्पर्धा कडा देखिएको थियो, भने रास्वपा र राप्रपाले पनि उल्लेखनीय मत प्राप्त गरेका थिए।
यसपटक दलहरूबीच गठबन्धन नभएकाले प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र हुने अनुमान गरिएको छ। स्वतन्त्र उम्मेदवार राना तथा अन्य साना दलका उम्मेदवारहरूले प्रमुख दलहरूको परम्परागत मत आधारमा प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ।
निर्वाचन मिति नजिकिँदै जाँदा घरदैलो, जनसभाहरू र आन्तरिक रणनीतिले कैलाली–५ को राजनीतिक तापक्रम अझ बढाएको छ। परिणामले सुदूरपश्चिमको राजनीतिक सन्तुलनमा समेत प्रभाव पार्ने भएकाले यस क्षेत्रलाई राष्ट्रियस्तरमै चासोका साथ हेरिएको छ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
शेयर गर्नुहोस्