फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशीको मध्यरातमा पर्ने महाशिवरात्रि पर्व आज देशभर श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदैछ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्त पवित्र मानिने यस पर्वमा आराध्यदेव भगवान् शिवको पूजा–आराधना, उपवास र रात्रि जागरण गर्ने परम्परा रहेको छ।
यस वर्ष मध्यरातमा चतुर्दशी तिथि परेकाले आजै महाशिवरात्रि मनाउने निर्णय गरिएको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समिति ले जनाएको छ। समितिका सदस्य प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार शास्त्रीय मान्यताअनुसार मध्यरातमा चतुर्दशी परेको दिन शिवपूजा गर्दा विशेष फल प्राप्त हुने विश्वास छ।
पशुपतिनाथमा विशेष प्रबन्ध
राजधानीस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर क्षेत्रमा आज बिहान २ बजेदेखि नै चारै ढोका खोलिएको छ। भक्तजनको सुविधाका लागि यस वर्ष विशेष व्यवस्थापन गरिएको पशुपति क्षेत्र विकास कोष ले जनाएको छ।
दर्शनार्थीका लागि तीन बाहिरी लाइनको व्यवस्था गरिएको छ। मित्रपार्क–गौरीघाट, उमाकुण्ड–दक्षिणामूर्ति हुँदै उत्तरढोका प्रवेश गर्ने एक लाइन, बत्तीसपुतली–गौशाला–तिलगंगा हुँदै दक्षिणढोका प्रवेश गर्ने दुई लाइन तथा पश्चिमतर्फ वनकाली ओरालोबाट जुत्ताचप्पल कक्ष हुँदै प्रवेश गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ। आवश्यक परे तिलगंगा राममन्दिरतर्फ थप लाइन सञ्चालन गरिने बताइएको छ।
मन्दिर परिसरभित्र उत्तर र दक्षिणबाट तीन–तीन तथा पश्चिमबाट चार आन्तरिक लाइनमार्फत दर्शन गराउने तयारी गरिएको छ।
पार्किङ व्यवस्थाका लागि सिफल, तिलगंगा, गुह्येश्वरीपारि, कोष कार्यालय परिसर र वनकाली क्षेत्रमा स्थान तोकिएको छ। विगत वर्षहरूमा महाशिवरात्रिका दिन १० लाखभन्दा बढी भक्तजन पशुपति क्षेत्रमा पुगेको तथ्यांक छ।
लागुपदार्थमा कडाइ
महाशिवरात्रिका अवसरमा गाँजा, भाङ, धतुरोलगायत लागुपदार्थको सेवन तथा बिक्री–वितरणमा यस वर्ष पनि पूर्ण निषेध कायम राखिएको छ। कोषका कोषाध्यक्ष श्रीधर सापकोटाका अनुसार यस्ता गतिविधिमा संलग्न पाइए कानुनी कारबाही गरिनेछ। तीन वर्षअघि सुरु गरिएको निषेधलाई निरन्तरता दिइएको हो।
उपत्यका र बाहिरी जिल्लामा भीड
पशुपतिनाथसँगै उपत्यकाका गोकर्णेश्वर मन्दिर, डोलेश्वर महादेव लगायत शिवालयमा पनि बिहानैदेखि भक्तजनको घुइँचो लागेको छ। राजधानी बाहिरका प्रमुख शिव मन्दिरहरूमा पनि पूजाआराधना, भजन–कीर्तन र मेला आयोजना गरिएको छ।
परम्पराअनुसार भक्तजनले नदी, कुण्ड वा तलाउमा स्नान गरी शिवालयमा गई बेलपत्र, दूध र जल अर्पण गर्दै उपवास बस्ने तथा रातभर जाग्राम बस्ने चलन छ।
पौराणिक र धार्मिक मान्यता
शास्त्रीय ग्रन्थहरूमा महाशिवरात्रिलाई शिव–पार्वती विवाहको दिन तथा शिवको प्राकट्यसँग जोडिएको उल्लेख पाइन्छ। 'शिवपुराण'मा वर्णित एक कथाअनुसार एक शिकारीले अन्जानमा बेलपत्र र जल अर्पण गर्दा शिव प्रसन्न भई मोक्ष प्रदान गरेको प्रसंग उल्लेख छ, जसले यस पर्वमा श्रद्धा र संयमको महत्व दर्शाउँछ।
धार्मिक परम्परामा यस दिन उपवास, रात्रि जागरण र 'ॐ नमः शिवाय' जपलाई विशेष फलदायी मानिन्छ। शिवलाई 'आशुतोष' अर्थात् सजिलै प्रसन्न हुने देवका रूपमा चित्रित गरिएको छ।
सेना दिवससमेत आजै
महाशिवरात्रिकै दिन नेपाली सेना ले आफ्नो स्थापना दिवस 'सेना दिवस'का रूपमा मनाउँदैछ। स्थापना भएको २६३ वर्ष पुगेको अवसरमा सैनिक मञ्च टुँडिखेलमा विशेष समारोह आयोजना गरिएको छ।
राष्ट्रपति तथा नेपाली सेनाका परमाधिपति रामचन्द्र पौडेलको प्रमुख आतिथ्यमा आयोजित कार्यक्रममा परेड, तोप बढाइँ, कवाज र सांस्कृतिक प्रस्तुतिहरू समावेश छन्।
नेपाली सेनाले सन् १९५८ देखि संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनमा सहभागिता जनाउँदै आएको छ। हालसम्म ४४ वटा शान्ति मिसनमा एक लाख ६२ हजारभन्दा बढी शान्ति सैनिक परिचालन भइसकेका छन्। विभिन्न मिसनका क्रममा ७४ सैनिकले ज्यान गुमाएका छन् भने ७७ जना घाइते भएका छन्। हाल १० वटा मिसनमा ४ हजारभन्दा बढी सैनिक, जसमा ३९१ महिला समावेश छन्, परिचालित छन्।
आध्यात्मिक सन्देश
महाशिवरात्रिलाई अज्ञानको अन्त्य र आत्मशुद्धिको प्रतीक पर्वका रूपमा व्याख्या गरिन्छ। धार्मिक व्याख्यानहरूमा विकार, क्रोध, लोभ र अहंकार त्यागेर आत्मअनुशासन अपनाउने सन्देश दिइन्छ।
वसन्त ऋतुको आगमनसँगै पर्ने यस पर्वलाई पुरानो अवस्थाबाट नवीनताको यात्राको संकेतका रूपमा पनि लिने गरिन्छ।
आज देशभरका शिवालयहरूमा पूजाआराधना जारी रहँदा भक्तजनको उल्लेखनीय उपस्थिति देखिएको छ। सुरक्षा निकाय र सम्बन्धित निकायहरूले व्यवस्थित र सुरक्षित रूपमा पर्व सम्पन्न गराउन आवश्यक तयारी गरेको जनाएका छन्।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशीको मध्यरातमा पर्ने महाशिवरात्रि पर्व आज देशभर श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदैछ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्त पवित्र मानिने यस पर्वमा आराध्यदेव भगवान् शिवको पूजा–आराधना, उपवास र रात्रि जागरण गर्ने परम्परा रहेको छ।
यस वर्ष मध्यरातमा चतुर्दशी तिथि परेकाले आजै महाशिवरात्रि मनाउने निर्णय गरिएको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समिति ले जनाएको छ। समितिका सदस्य प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार शास्त्रीय मान्यताअनुसार मध्यरातमा चतुर्दशी परेको दिन शिवपूजा गर्दा विशेष फल प्राप्त हुने विश्वास छ।
पशुपतिनाथमा विशेष प्रबन्ध
राजधानीस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर क्षेत्रमा आज बिहान २ बजेदेखि नै चारै ढोका खोलिएको छ। भक्तजनको सुविधाका लागि यस वर्ष विशेष व्यवस्थापन गरिएको पशुपति क्षेत्र विकास कोष ले जनाएको छ।
दर्शनार्थीका लागि तीन बाहिरी लाइनको व्यवस्था गरिएको छ। मित्रपार्क–गौरीघाट, उमाकुण्ड–दक्षिणामूर्ति हुँदै उत्तरढोका प्रवेश गर्ने एक लाइन, बत्तीसपुतली–गौशाला–तिलगंगा हुँदै दक्षिणढोका प्रवेश गर्ने दुई लाइन तथा पश्चिमतर्फ वनकाली ओरालोबाट जुत्ताचप्पल कक्ष हुँदै प्रवेश गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ। आवश्यक परे तिलगंगा राममन्दिरतर्फ थप लाइन सञ्चालन गरिने बताइएको छ।
मन्दिर परिसरभित्र उत्तर र दक्षिणबाट तीन–तीन तथा पश्चिमबाट चार आन्तरिक लाइनमार्फत दर्शन गराउने तयारी गरिएको छ।
पार्किङ व्यवस्थाका लागि सिफल, तिलगंगा, गुह्येश्वरीपारि, कोष कार्यालय परिसर र वनकाली क्षेत्रमा स्थान तोकिएको छ। विगत वर्षहरूमा महाशिवरात्रिका दिन १० लाखभन्दा बढी भक्तजन पशुपति क्षेत्रमा पुगेको तथ्यांक छ।
लागुपदार्थमा कडाइ
महाशिवरात्रिका अवसरमा गाँजा, भाङ, धतुरोलगायत लागुपदार्थको सेवन तथा बिक्री–वितरणमा यस वर्ष पनि पूर्ण निषेध कायम राखिएको छ। कोषका कोषाध्यक्ष श्रीधर सापकोटाका अनुसार यस्ता गतिविधिमा संलग्न पाइए कानुनी कारबाही गरिनेछ। तीन वर्षअघि सुरु गरिएको निषेधलाई निरन्तरता दिइएको हो।
उपत्यका र बाहिरी जिल्लामा भीड
पशुपतिनाथसँगै उपत्यकाका गोकर्णेश्वर मन्दिर, डोलेश्वर महादेव लगायत शिवालयमा पनि बिहानैदेखि भक्तजनको घुइँचो लागेको छ। राजधानी बाहिरका प्रमुख शिव मन्दिरहरूमा पनि पूजाआराधना, भजन–कीर्तन र मेला आयोजना गरिएको छ।
परम्पराअनुसार भक्तजनले नदी, कुण्ड वा तलाउमा स्नान गरी शिवालयमा गई बेलपत्र, दूध र जल अर्पण गर्दै उपवास बस्ने तथा रातभर जाग्राम बस्ने चलन छ।
पौराणिक र धार्मिक मान्यता
शास्त्रीय ग्रन्थहरूमा महाशिवरात्रिलाई शिव–पार्वती विवाहको दिन तथा शिवको प्राकट्यसँग जोडिएको उल्लेख पाइन्छ। 'शिवपुराण'मा वर्णित एक कथाअनुसार एक शिकारीले अन्जानमा बेलपत्र र जल अर्पण गर्दा शिव प्रसन्न भई मोक्ष प्रदान गरेको प्रसंग उल्लेख छ, जसले यस पर्वमा श्रद्धा र संयमको महत्व दर्शाउँछ।
धार्मिक परम्परामा यस दिन उपवास, रात्रि जागरण र 'ॐ नमः शिवाय' जपलाई विशेष फलदायी मानिन्छ। शिवलाई 'आशुतोष' अर्थात् सजिलै प्रसन्न हुने देवका रूपमा चित्रित गरिएको छ।
सेना दिवससमेत आजै
महाशिवरात्रिकै दिन नेपाली सेना ले आफ्नो स्थापना दिवस 'सेना दिवस'का रूपमा मनाउँदैछ। स्थापना भएको २६३ वर्ष पुगेको अवसरमा सैनिक मञ्च टुँडिखेलमा विशेष समारोह आयोजना गरिएको छ।
राष्ट्रपति तथा नेपाली सेनाका परमाधिपति रामचन्द्र पौडेलको प्रमुख आतिथ्यमा आयोजित कार्यक्रममा परेड, तोप बढाइँ, कवाज र सांस्कृतिक प्रस्तुतिहरू समावेश छन्।
नेपाली सेनाले सन् १९५८ देखि संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनमा सहभागिता जनाउँदै आएको छ। हालसम्म ४४ वटा शान्ति मिसनमा एक लाख ६२ हजारभन्दा बढी शान्ति सैनिक परिचालन भइसकेका छन्। विभिन्न मिसनका क्रममा ७४ सैनिकले ज्यान गुमाएका छन् भने ७७ जना घाइते भएका छन्। हाल १० वटा मिसनमा ४ हजारभन्दा बढी सैनिक, जसमा ३९१ महिला समावेश छन्, परिचालित छन्।
आध्यात्मिक सन्देश
महाशिवरात्रिलाई अज्ञानको अन्त्य र आत्मशुद्धिको प्रतीक पर्वका रूपमा व्याख्या गरिन्छ। धार्मिक व्याख्यानहरूमा विकार, क्रोध, लोभ र अहंकार त्यागेर आत्मअनुशासन अपनाउने सन्देश दिइन्छ।
वसन्त ऋतुको आगमनसँगै पर्ने यस पर्वलाई पुरानो अवस्थाबाट नवीनताको यात्राको संकेतका रूपमा पनि लिने गरिन्छ।
आज देशभरका शिवालयहरूमा पूजाआराधना जारी रहँदा भक्तजनको उल्लेखनीय उपस्थिति देखिएको छ। सुरक्षा निकाय र सम्बन्धित निकायहरूले व्यवस्थित र सुरक्षित रूपमा पर्व सम्पन्न गराउन आवश्यक तयारी गरेको जनाएका छन्।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
शेयर गर्नुहोस्