काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्वमेयर तथा हाल झापा-५ का उम्मेदवार बालेन्द्र शाह (बालेन) विरुद्ध नागरिकता विवरणमा थर परिवर्तन गरिएको विषयलाई लिएर गम्भीर कानुनी विवाद सुरु भएको छ। उनीविरुद्ध सरकारी कागजात किर्ते गरेको आरोपसहित जिल्ला प्रहरी परिसर, भद्रकालीमा जाहेरी दर्ता भएको पुष्टि भएको छ।
जाहेरीमा बालेनले आफ्नो प्रारम्भिक नागरिकतामा उल्लेखित ‘साह’ थरलाई पछि ‘शाह’ मा परिवर्तन गराएको दाबी गरिएको छ। आरोपअनुसार उक्त परिवर्तन नागरिकताको प्रतिलिपि लिँदा गरिएको हो, जसले सरकारी अभिलेखमा फरक विवरण देखाएको छ।
प्रारम्भिक नागरिकता र प्रतिलिपिमा देखिएको फरक
उपलब्ध कागजातअनुसार बालेन्द्र शाहले २०६३ साल पुस ६ गते जिल्ला प्रशासन कार्यालय, महोत्तरीबाट नागरिकता प्रमाणपत्र लिएका थिए। उक्त नागरिकतामा उनको थर 'साह' उल्लेख रहेको देखिन्छ।
त्यसपछि २०७९ साल असार १९ गते जिल्ला प्रशासन कार्यालय, काठमाडौंबाट नागरिकताको पहिलो प्रतिलिपि लिँदा उनको थर 'शाह' लेखिएको पाइएको छ। यही प्रतिलिपिमा उनका बुबाको नाममा पनि ‘साह’को सट्टा ‘शाह’ उल्लेख गरिएको देखिन्छ।
परिवारका अन्य सदस्यका कागजातमा भने फरक विवरण देखिएको छ। उनका दाजु कौशलेन्द्रले २०७८ मंसिर १५ गते लिएको नागरिकताको प्रतिलिपिमा पुरानै 'साह' थर कायम रहेको छ। त्यसैगरी, बसाइँसराइ प्रमाणपत्र (२०७६ कात्तिक ८) मा पनि परिवारको थर 'साह' नै उल्लेख छ।
उनका स्वर्गीय बुबा रामनारायण साहले २०३९ साउन २७ गते लिएको नागरिकतामा 'रामनारायण साह नेपाली' उल्लेख छ। आमाको पुरानो नागरिकतामा पनि 'साह' नै लेखिएको भए तापनि पछिल्लो प्रतिलिपिमा ‘शाह’ देखिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
प्रहरीमा जाहेरी, के छन् आरोप?
जाहेरीकर्ताले बालेनले नागरिकताको विवरणमा अनधिकृत हेरफेर गरी वास्तविक पहिचान लुकाउने प्रयास गरेको आरोप लगाएका छन्। उजुरीमा मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ अन्तर्गत सरकारी कागजात किर्तेसम्बन्धी प्रावधान आकर्षित हुन सक्ने उल्लेख गरिएको छ।
यस विषयमा प्रतिक्रिया लिन खोज्दा बालेनको सचिवालयबाट औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरिएको छैन।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी ईश्वर पौडेलले भने हालसम्म उक्त विषयमा कार्यालयमा औपचारिक उजुरी नआएको बताएका छन्।
कानुनी प्रावधान के भन्छ?
नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३ को दफा १२ अनुसार झुटो विवरण दिई नागरिकता प्राप्त गरेको प्रमाणित भएमा सम्बन्धित अधिकारीले नागरिकता रद्द गर्न सक्ने व्यवस्था छ।
त्यस्तै, दफा १७ मा नागरिकताको विवरण सच्याउने प्रावधान उल्लेख गरिएको छ। तर उक्त दफाको स्पष्टीकरणमा 'सानातिना त्रुटि' जस्तै शब्द छुट्नु वा थपिनु, आकार–इकार फरक पर्नु जस्ता मामिलामा मात्र संशोधन गर्न मिल्ने व्यवस्था गरिएको छ। थर नै परिवर्तन गर्ने विषयलाई 'सानातिना त्रुटि' मा समावेश गर्न सकिने वा नसकिने भन्ने विषयमा कानुनी व्याख्या आवश्यक पर्ने देखिन्छ।
राजनीतिक सन्दर्भ र बहस
बालेन हाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता हुन् र प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि सक्रिय छन्। २०८२ माघ ५ गते जनकपुरमा आयोजित कार्यक्रममा आफूलाई मधेशीको छोरो भन्दै दिएको अभिव्यक्तिपछि उनको थरसम्बन्धी विषय सार्वजनिक बहसमा आएको थियो।
यद्यपि, हालसम्म अदालत वा सम्बन्धित निकायबाट कुनै आधिकारिक निष्कर्ष सार्वजनिक भएको छैन। आरोप प्रमाणित हुने वा नहुने विषय अनुसन्धान र कानुनी प्रक्रियाबाट मात्र टुंगो लाग्नेछ।
बालेन्द्र शाहको नागरिकतामा देखिएको थर परिवर्तनसम्बन्धी विवादले प्रशासनिक प्रक्रिया, नागरिकता ऐनको व्याख्या र सरकारी अभिलेखको विश्वसनीयताबारे प्रश्न उठाएको छ। प्रहरीमा दर्ता भएको जाहेरीपछि विषयले औपचारिक अनुसन्धानको चरण प्रवेश गरेको छ।
यस प्रकरणले राजनीतिक र कानुनी दुवै क्षेत्रमा चासो बढाएको छ भने अन्तिम निष्कर्ष सम्बन्धित निकायको अनुसन्धान प्रतिवेदन र कानुनी निर्णयमा निर्भर रहनेछ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्वमेयर तथा हाल झापा-५ का उम्मेदवार बालेन्द्र शाह (बालेन) विरुद्ध नागरिकता विवरणमा थर परिवर्तन गरिएको विषयलाई लिएर गम्भीर कानुनी विवाद सुरु भएको छ। उनीविरुद्ध सरकारी कागजात किर्ते गरेको आरोपसहित जिल्ला प्रहरी परिसर, भद्रकालीमा जाहेरी दर्ता भएको पुष्टि भएको छ।
जाहेरीमा बालेनले आफ्नो प्रारम्भिक नागरिकतामा उल्लेखित ‘साह’ थरलाई पछि ‘शाह’ मा परिवर्तन गराएको दाबी गरिएको छ। आरोपअनुसार उक्त परिवर्तन नागरिकताको प्रतिलिपि लिँदा गरिएको हो, जसले सरकारी अभिलेखमा फरक विवरण देखाएको छ।
प्रारम्भिक नागरिकता र प्रतिलिपिमा देखिएको फरक
उपलब्ध कागजातअनुसार बालेन्द्र शाहले २०६३ साल पुस ६ गते जिल्ला प्रशासन कार्यालय, महोत्तरीबाट नागरिकता प्रमाणपत्र लिएका थिए। उक्त नागरिकतामा उनको थर 'साह' उल्लेख रहेको देखिन्छ।
त्यसपछि २०७९ साल असार १९ गते जिल्ला प्रशासन कार्यालय, काठमाडौंबाट नागरिकताको पहिलो प्रतिलिपि लिँदा उनको थर 'शाह' लेखिएको पाइएको छ। यही प्रतिलिपिमा उनका बुबाको नाममा पनि ‘साह’को सट्टा ‘शाह’ उल्लेख गरिएको देखिन्छ।
परिवारका अन्य सदस्यका कागजातमा भने फरक विवरण देखिएको छ। उनका दाजु कौशलेन्द्रले २०७८ मंसिर १५ गते लिएको नागरिकताको प्रतिलिपिमा पुरानै 'साह' थर कायम रहेको छ। त्यसैगरी, बसाइँसराइ प्रमाणपत्र (२०७६ कात्तिक ८) मा पनि परिवारको थर 'साह' नै उल्लेख छ।
उनका स्वर्गीय बुबा रामनारायण साहले २०३९ साउन २७ गते लिएको नागरिकतामा 'रामनारायण साह नेपाली' उल्लेख छ। आमाको पुरानो नागरिकतामा पनि 'साह' नै लेखिएको भए तापनि पछिल्लो प्रतिलिपिमा ‘शाह’ देखिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
प्रहरीमा जाहेरी, के छन् आरोप?
जाहेरीकर्ताले बालेनले नागरिकताको विवरणमा अनधिकृत हेरफेर गरी वास्तविक पहिचान लुकाउने प्रयास गरेको आरोप लगाएका छन्। उजुरीमा मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ अन्तर्गत सरकारी कागजात किर्तेसम्बन्धी प्रावधान आकर्षित हुन सक्ने उल्लेख गरिएको छ।
यस विषयमा प्रतिक्रिया लिन खोज्दा बालेनको सचिवालयबाट औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरिएको छैन।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी ईश्वर पौडेलले भने हालसम्म उक्त विषयमा कार्यालयमा औपचारिक उजुरी नआएको बताएका छन्।
कानुनी प्रावधान के भन्छ?
नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३ को दफा १२ अनुसार झुटो विवरण दिई नागरिकता प्राप्त गरेको प्रमाणित भएमा सम्बन्धित अधिकारीले नागरिकता रद्द गर्न सक्ने व्यवस्था छ।
त्यस्तै, दफा १७ मा नागरिकताको विवरण सच्याउने प्रावधान उल्लेख गरिएको छ। तर उक्त दफाको स्पष्टीकरणमा 'सानातिना त्रुटि' जस्तै शब्द छुट्नु वा थपिनु, आकार–इकार फरक पर्नु जस्ता मामिलामा मात्र संशोधन गर्न मिल्ने व्यवस्था गरिएको छ। थर नै परिवर्तन गर्ने विषयलाई 'सानातिना त्रुटि' मा समावेश गर्न सकिने वा नसकिने भन्ने विषयमा कानुनी व्याख्या आवश्यक पर्ने देखिन्छ।
राजनीतिक सन्दर्भ र बहस
बालेन हाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता हुन् र प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि सक्रिय छन्। २०८२ माघ ५ गते जनकपुरमा आयोजित कार्यक्रममा आफूलाई मधेशीको छोरो भन्दै दिएको अभिव्यक्तिपछि उनको थरसम्बन्धी विषय सार्वजनिक बहसमा आएको थियो।
यद्यपि, हालसम्म अदालत वा सम्बन्धित निकायबाट कुनै आधिकारिक निष्कर्ष सार्वजनिक भएको छैन। आरोप प्रमाणित हुने वा नहुने विषय अनुसन्धान र कानुनी प्रक्रियाबाट मात्र टुंगो लाग्नेछ।
बालेन्द्र शाहको नागरिकतामा देखिएको थर परिवर्तनसम्बन्धी विवादले प्रशासनिक प्रक्रिया, नागरिकता ऐनको व्याख्या र सरकारी अभिलेखको विश्वसनीयताबारे प्रश्न उठाएको छ। प्रहरीमा दर्ता भएको जाहेरीपछि विषयले औपचारिक अनुसन्धानको चरण प्रवेश गरेको छ।
यस प्रकरणले राजनीतिक र कानुनी दुवै क्षेत्रमा चासो बढाएको छ भने अन्तिम निष्कर्ष सम्बन्धित निकायको अनुसन्धान प्रतिवेदन र कानुनी निर्णयमा निर्भर रहनेछ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
शेयर गर्नुहोस्