नेपालले २००७ साल फागुन ७ गते १०४ वर्ष लामो जहानियाँ राणा शासनको अन्त्य गरी प्रजातन्त्र स्थापना गरेको ऐतिहासिक दिनको स्मरणमा आज ७६औँ राष्ट्रिय प्रजातन्त्र दिवस देशभर विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ। दिवसको अवसरमा सरकारले सार्वजनिक बिदा दिएको छ।
टुँडिखेलमा मूल समारोह
काठमाडौँको सैनिक मञ्च, टुँडिखेलमा मूल समारोह आयोजना गरिएको छ। समारोहमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल सहभागी हुने कार्यक्रम रहेको छ। समारोहलाई प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले सम्बोधन गर्ने तय भएको छ।
कार्यक्रममा नेपाली सेनाद्वारा तोप र बन्दुकको बढाइ गरिनुका साथै हेलिकोप्टरमार्फत पुष्पवृष्टि गरिने गृह मन्त्रालयले जनाएको छ। प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि जीवन उत्सर्ग गरेका ज्ञात–अज्ञात शहीदहरूको स्मरण र सम्मान पनि गरिनेछ। काठमाडौँ उपत्यकाबाहिर प्रदेश राजधानी तथा जिल्लाहरूमा समेत विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरिएका छन्।
२००७ सालको जनआन्दोलन र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
वि.सं. २००७ सालमा सशस्त्र तथा जनआन्दोलनको दबाबपछि राणा शासन अन्त्य भएको थियो। प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि भएका संघर्षमा शुक्रराज शास्त्री, दशरथ चन्द, धर्मभक्त माथेमा र गंगालाल श्रेष्ठले १९९७ साल माघमा मृत्युदण्ड स्वीकार गरेका थिए। उनीहरूको बलिदानलाई नेपाली राजनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण मोडका रूपमा स्मरण गरिन्छ।
२००६ सालमा नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेस र नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेसको एकीकरणपछि बनेको नेपाली कांग्रेसले सशक्त आन्दोलन अघि बढाएको थियो। त्यस आन्दोलनमा बीपी कोइराला लगायतका नेताहरूको नेतृत्व निर्णायक मानिन्छ।
राणा शासनविरुद्धको संघर्ष चर्किंदै जाँदा तत्कालीन राजा त्रिभुवन ले सार्वजनिक रूपमा प्रजातन्त्र पक्षमा समर्थन जनाएका थिए। अन्ततः राजनीतिक समझदारीपछि राणा र नेपाली कांग्रेस सम्मिलित सरकार गठन भई प्रजातान्त्रिक शासन व्यवस्थाको सुरुआत भएको थियो।
प्रजातन्त्रदेखि गणतन्त्रसम्मको यात्रा
२००७ सालको उपलब्धिलाई आधार मानेर नेपालले २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना गर्यो, २०६३ सालमा लोकतन्त्र प्राप्त गर्यो र २०६५ साल जेठ १५ गते संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरियो। २०७२ साल असोज ३ गते संविधान जारी भएपछि संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था संस्थागत भएको छ।
यसै ऐतिहासिक निरन्तरतामा फागुन ७ लाई नेपालको राजनीतिक रूपान्तरणको आधारस्तम्भका रूपमा लिने गरिन्छ।
शुभकामना सन्देश र समकालीन सन्दर्भ
दिवसका अवसरमा राष्ट्रपति पौडेलले जारी गरेको सन्देशमा जनताको सार्वभौमसत्ता संघर्ष र शहीदको बलिदानबाट स्थापित भएको स्मरण गराउँदै लोकतान्त्रिक मूल्य र विधिको सुदृढीकरणमा जोड दिएका छन्। विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरूले पनि राष्ट्रिय एकता, समृद्धि र लोकतान्त्रिक सुदृढीकरणका लागि प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।
प्रजातन्त्र दिवसलाई नेपालको इतिहासमा गौरवपूर्ण उपलब्धिका रूपमा स्मरण गरिए पनि लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई अझ प्रभावकारी र जनमुखी बनाउने चुनौती कायमै रहेको विश्लेषकहरूको धारणा छ। त्यस सन्दर्भमा फागुन ७ केवल स्मरणको दिन मात्र नभई लोकतान्त्रिक मूल्यप्रति पुनःप्रतिबद्धता जनाउने अवसरका रूपमा लिइएको छ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
नेपालले २००७ साल फागुन ७ गते १०४ वर्ष लामो जहानियाँ राणा शासनको अन्त्य गरी प्रजातन्त्र स्थापना गरेको ऐतिहासिक दिनको स्मरणमा आज ७६औँ राष्ट्रिय प्रजातन्त्र दिवस देशभर विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ। दिवसको अवसरमा सरकारले सार्वजनिक बिदा दिएको छ।
टुँडिखेलमा मूल समारोह
काठमाडौँको सैनिक मञ्च, टुँडिखेलमा मूल समारोह आयोजना गरिएको छ। समारोहमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल सहभागी हुने कार्यक्रम रहेको छ। समारोहलाई प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले सम्बोधन गर्ने तय भएको छ।
कार्यक्रममा नेपाली सेनाद्वारा तोप र बन्दुकको बढाइ गरिनुका साथै हेलिकोप्टरमार्फत पुष्पवृष्टि गरिने गृह मन्त्रालयले जनाएको छ। प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि जीवन उत्सर्ग गरेका ज्ञात–अज्ञात शहीदहरूको स्मरण र सम्मान पनि गरिनेछ। काठमाडौँ उपत्यकाबाहिर प्रदेश राजधानी तथा जिल्लाहरूमा समेत विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरिएका छन्।
२००७ सालको जनआन्दोलन र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
वि.सं. २००७ सालमा सशस्त्र तथा जनआन्दोलनको दबाबपछि राणा शासन अन्त्य भएको थियो। प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि भएका संघर्षमा शुक्रराज शास्त्री, दशरथ चन्द, धर्मभक्त माथेमा र गंगालाल श्रेष्ठले १९९७ साल माघमा मृत्युदण्ड स्वीकार गरेका थिए। उनीहरूको बलिदानलाई नेपाली राजनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण मोडका रूपमा स्मरण गरिन्छ।
२००६ सालमा नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेस र नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेसको एकीकरणपछि बनेको नेपाली कांग्रेसले सशक्त आन्दोलन अघि बढाएको थियो। त्यस आन्दोलनमा बीपी कोइराला लगायतका नेताहरूको नेतृत्व निर्णायक मानिन्छ।
राणा शासनविरुद्धको संघर्ष चर्किंदै जाँदा तत्कालीन राजा त्रिभुवन ले सार्वजनिक रूपमा प्रजातन्त्र पक्षमा समर्थन जनाएका थिए। अन्ततः राजनीतिक समझदारीपछि राणा र नेपाली कांग्रेस सम्मिलित सरकार गठन भई प्रजातान्त्रिक शासन व्यवस्थाको सुरुआत भएको थियो।
प्रजातन्त्रदेखि गणतन्त्रसम्मको यात्रा
२००७ सालको उपलब्धिलाई आधार मानेर नेपालले २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना गर्यो, २०६३ सालमा लोकतन्त्र प्राप्त गर्यो र २०६५ साल जेठ १५ गते संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरियो। २०७२ साल असोज ३ गते संविधान जारी भएपछि संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था संस्थागत भएको छ।
यसै ऐतिहासिक निरन्तरतामा फागुन ७ लाई नेपालको राजनीतिक रूपान्तरणको आधारस्तम्भका रूपमा लिने गरिन्छ।
शुभकामना सन्देश र समकालीन सन्दर्भ
दिवसका अवसरमा राष्ट्रपति पौडेलले जारी गरेको सन्देशमा जनताको सार्वभौमसत्ता संघर्ष र शहीदको बलिदानबाट स्थापित भएको स्मरण गराउँदै लोकतान्त्रिक मूल्य र विधिको सुदृढीकरणमा जोड दिएका छन्। विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरूले पनि राष्ट्रिय एकता, समृद्धि र लोकतान्त्रिक सुदृढीकरणका लागि प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।
प्रजातन्त्र दिवसलाई नेपालको इतिहासमा गौरवपूर्ण उपलब्धिका रूपमा स्मरण गरिए पनि लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई अझ प्रभावकारी र जनमुखी बनाउने चुनौती कायमै रहेको विश्लेषकहरूको धारणा छ। त्यस सन्दर्भमा फागुन ७ केवल स्मरणको दिन मात्र नभई लोकतान्त्रिक मूल्यप्रति पुनःप्रतिबद्धता जनाउने अवसरका रूपमा लिइएको छ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
शेयर गर्नुहोस्