आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि चितवन निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ ले सिङ्गो देशको ध्यान खिचेको छ। विगतमा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' को निर्वाचन क्षेत्रका रूपमा चर्चित यो भूगोल, यसपटक दुई हाई–प्रोफाइल महिला नेतृहरूको कडा टक्कर र परम्परागत दलहरूको अस्तित्व रक्षाको लडाइँले गर्दा राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रबिन्दु बनेको छ।
भरतपुर महानगरपालिकाको मेयर पद त्यागेर संघीय संसद् ताकेकी रेनु दाहाल र काठमाडौँको सुरक्षित सिट छोडेर चितवन झरेकी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की सोबिता गौतम आमने-सामने हुँदा यहाँको चुनावी माहोल निकै तातेको छ। तर, यो लडाइँ केवल यी दुईबिच सीमित छैन; लामो समयपछि गठबन्धनको जालो तोडेर एक्लाएक्लै मैदानमा उत्रिएका कांग्रेस र एमालेका उम्मेदवारहरूले समीकरणलाई थप पेचिलो बनाएका छन्।
१. दुई ‘ब्रान्ड’ बिचको वैचारिक टक्कर
यो निर्वाचनलाई धेरैले 'विकासको मोडेल' र 'परिवर्तनको एजेन्डा' बिचको जनमत संग्रहका रूपमा लिएका छन्।
रेनु दाहाल (विकासको विरासत): लगातार दुई कार्यकाल (९ वर्ष) भरतपुर महानगरको नेतृत्व गरेकी दाहालले आफूलाई 'काम गरेर प्रमाणित भएको' उम्मेदवारका रूपमा प्रस्तुत गरेकी छन्। सडक सञ्जालको विस्तार, अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशालाको पहल, सिटी हल र नारायणी तटबन्धजस्ता देखिने विकासका काम उनको मुख्य चुनावी अस्त्र हुन्। उनी भन्छिन्, "मैले भरतपुरलाई जसरी काँचुली फेरेँ, अब नीति निर्माण तहमा बसेर त्यसलाई संस्थागत गर्न चाहन्छु।"
सोबिता गौतम (परिवर्तनको हुरी): काठमाडौँ-२ की बहालवाला सांसद गौतमले 'युवा विद्रोह' र 'नयाँ राजनीतिक संस्कार' को नारा बोकेकी छन्। रास्वपाको उदय र रवि लामिछानेको प्रभाव क्षेत्र भएकाले उनी यहाँ सुरक्षित महसुस गर्छिन्। परम्परागत दलहरूको असफलता र युवा पुस्ताको निराशालाई क्यास गर्दै उनी भन्छिन्, "अबको चितवनले पुराना अनुहार होइन, नयाँ भिजन र परिवर्तन रोज्नेछ।"
२. ‘सुतेका बाघ’ हरूको पुनरागमन: कांग्रेस र एमाले
रेनु र सोबिताको चर्चामा ओझेलमा परे पनि जमिनको वास्तविकता फरक छ। यहाँका दुई ठुला दलहरू, जसले विगतमा गठबन्धनका कारण आफ्ना उम्मेदवार उठाउन पाएका थिएनन्, यसपटक पूर्ण शक्तिका साथ मैदानमा छन्।
नेपाली कांग्रेस (टेकप्रसाद गुरुङ): ७७ वर्षीय पुराना नेता गुरुङको उम्मेदवारी कांग्रेसका लागि भावनात्मक विषय बनेको छ। करिब १२ वर्षपछि यस क्षेत्रका कांग्रेसी मतदाताले आफ्नै चुनाव चिह्न ‘रुख’ मा भोट हाल्न पाउँदै छन्। कांग्रेसको इमानदार र पुराना मतदातालाई फर्काउन सक्दा गुरुङ ‘सरप्राइज प्याकेज’ बन्न सक्ने आँकलन छ।
नेकपा एमाले (शंकरराज थपलिया): एमालेले बाहिरिया नभई स्थानीय माटोमा भिजेका शंकरराज थपलियालाई अघि सारेको छ। बलियो पार्टी सङ्गठन र स्थानीय कार्यकर्ताको परिचालन नै उनको जितको आधार हो।
राप्रपा (दीपक थापा मगर): अघिल्लो निर्वाचनमा यहाँबाट जितेका विक्रम पाण्डेको उत्तराधिकारीका रूपमा आएका थापाले पाण्डेले सुरु गरेका विकास आयोजनालाई पूर्णता दिने बाचा गरेका छन्।
३. अंकगणितको खेल: २८ हजार मतको रहस्य
२०७९ को निर्वाचन परिणामलाई केलाउँदा यहाँको नतिजा अनिश्चित देखिन्छ।
प्रत्यक्षतर्फ: राप्रपाका विक्रम पाण्डे ३५,०६० मत ल्याएर विजयी हुँदा, माओवादीका भोजराज अधिकारीले २५,८२४ मत ल्याएका थिए। कांग्रेसका बागी दिनेश कोइरालाले १२,२७५ मत काटेका थिए।
समानुपातिकतर्फ (निर्णायक फ्याक्टर): प्रत्यक्षमा राप्रपाले जिते पनि समानुपातिकतर्फ (पार्टीलाई दिने मत) रास्वपा पहिलो शक्ति बनेको थियो। रास्वपाले २८,४०१ मत ल्याएको थियो। सोबिता गौतमको मुख्य दाउ यही ‘साइलेन्ट’ भोट बैंकमा छ।
४. भूगोल र स्थानीय मुद्दा: जहाँ चुनाव हार–जित हुन्छ
राष्ट्रिय चर्चा सामाजिक सञ्जालमा भए पनि चुनावको फैसला भने माडीका जङ्गल र पश्चिम चितवनका सुकुम्वासी बस्तीमा हुनेछ।
माडीको निकुञ्ज पीडा: चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले घेरेको माडी नगरपालिकाका बासिन्दाका लागि ‘बाटो र जीवन’ मुख्य मुद्दा हो। निकुञ्ज ऐनका कारण बाटो कालोपत्रे नहुनु, राति आवतजावत बन्द हुनु र जङ्गली जनावरको आक्रमण यहाँको मुख्य आक्रोश हो। रेनुले ‘अन्डरपास’ र ‘फ्लाइओभर’ को सपना बाँडेकी छन् भने सोबिता र अन्य उम्मेदवारले निकुञ्ज ऐन संशोधनको ग्यारेन्टी गरेका छन्।
लालपुर्जाको राजनीति: पश्चिम चितवन र माडीमा हजारौँ सुकुम्वासी परिवार छन्। हरेक चुनावमा लालपुर्जाको आश्वासन दिने तर पूरा नहुने परिपाटीले मतदाता रिसाएका छन्। यसपटक जो उम्मेदवारले ‘ठोस समाधान’ को विश्वास दिलाउन सक्छ, उसैको पल्ला भारी हुनेछ।
नारायणी तटबन्ध: बर्खामा डुबान र कटानको समस्या भोग्ने मतदाताका लागि तटबन्ध निर्माण र ‘रिभर बिच टुरिजम’ को योजना अर्को आकर्षण हो।
५. सामाजिक सञ्जाल र नयाँ पुस्ता
१ लाख ५५ हजार ३०९ मतदाता रहेको यस क्षेत्रमा नयाँ थपिएका युवा मतदाता निर्णायक छन्। सामाजिक सञ्जाल (टिकटक, फेसबुक) मा सोबिता गौतमको पक्षमा बलियो लहर (wave) देखिन्छ। तर, रेनु दाहाल पक्षधरहरूले "टिकटकले भोट दिँदैन, काम हेर्नेले भोट दिन्छ" भन्दै ग्राउन्डमा पकड जमाएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा चलिरहेका "नो नट अगेन" र "विकासप्रेमी" ह्यासट्यागहरूले जनमतलाई ध्रुवीकृत गरिरहेको छ।
निष्कर्ष: त्रिपक्षीय कि बहुपक्षीय भिडन्त?
समग्रमा, चितवन–३ को यो निर्वाचन सामान्य छैन। एकातिर रेनु दाहालको 'सत्ता र विकासको शक्ति', अर्कोतिर सोबिता गौतमको 'क्रेज र परिवर्तनको हुरी', र बिचमा कांग्रेस-एमालेको 'सङ्गठित भोट बैंक'।
यदि कांग्रेस र एमालेका परम्परागत मतदाताले पार्टी लाइन छोडेनन् भने रेनु र सोबिता दुवैका लागि यात्रा कठिन हुनेछ। तर, मतदाताले उम्मेदवारको व्यक्तित्व हेरेर ‘क्रस भोटिङ’ गरे भने नतिजा जसको पोल्टामा पनि जान सक्छ। माडीको मत र सुकुम्वासी बस्तीको रुझान नै अन्तिममा निर्णायक सावित हुने देखिन्छ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
[चितवन, विशेष रिपोर्ट]
आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि चितवन निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ ले सिङ्गो देशको ध्यान खिचेको छ। विगतमा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' को निर्वाचन क्षेत्रका रूपमा चर्चित यो भूगोल, यसपटक दुई हाई–प्रोफाइल महिला नेतृहरूको कडा टक्कर र परम्परागत दलहरूको अस्तित्व रक्षाको लडाइँले गर्दा राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रबिन्दु बनेको छ।
भरतपुर महानगरपालिकाको मेयर पद त्यागेर संघीय संसद् ताकेकी रेनु दाहाल र काठमाडौँको सुरक्षित सिट छोडेर चितवन झरेकी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की सोबिता गौतम आमने-सामने हुँदा यहाँको चुनावी माहोल निकै तातेको छ। तर, यो लडाइँ केवल यी दुईबिच सीमित छैन; लामो समयपछि गठबन्धनको जालो तोडेर एक्लाएक्लै मैदानमा उत्रिएका कांग्रेस र एमालेका उम्मेदवारहरूले समीकरणलाई थप पेचिलो बनाएका छन्।
१. दुई ‘ब्रान्ड’ बिचको वैचारिक टक्कर
यो निर्वाचनलाई धेरैले 'विकासको मोडेल' र 'परिवर्तनको एजेन्डा' बिचको जनमत संग्रहका रूपमा लिएका छन्।
२. ‘सुतेका बाघ’ हरूको पुनरागमन: कांग्रेस र एमाले
रेनु र सोबिताको चर्चामा ओझेलमा परे पनि जमिनको वास्तविकता फरक छ। यहाँका दुई ठुला दलहरू, जसले विगतमा गठबन्धनका कारण आफ्ना उम्मेदवार उठाउन पाएका थिएनन्, यसपटक पूर्ण शक्तिका साथ मैदानमा छन्।
३. अंकगणितको खेल: २८ हजार मतको रहस्य
२०७९ को निर्वाचन परिणामलाई केलाउँदा यहाँको नतिजा अनिश्चित देखिन्छ।
४. भूगोल र स्थानीय मुद्दा: जहाँ चुनाव हार–जित हुन्छ
राष्ट्रिय चर्चा सामाजिक सञ्जालमा भए पनि चुनावको फैसला भने माडीका जङ्गल र पश्चिम चितवनका सुकुम्वासी बस्तीमा हुनेछ।
५. सामाजिक सञ्जाल र नयाँ पुस्ता
१ लाख ५५ हजार ३०९ मतदाता रहेको यस क्षेत्रमा नयाँ थपिएका युवा मतदाता निर्णायक छन्। सामाजिक सञ्जाल (टिकटक, फेसबुक) मा सोबिता गौतमको पक्षमा बलियो लहर (wave) देखिन्छ। तर, रेनु दाहाल पक्षधरहरूले "टिकटकले भोट दिँदैन, काम हेर्नेले भोट दिन्छ" भन्दै ग्राउन्डमा पकड जमाएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा चलिरहेका "नो नट अगेन" र "विकासप्रेमी" ह्यासट्यागहरूले जनमतलाई ध्रुवीकृत गरिरहेको छ।
निष्कर्ष: त्रिपक्षीय कि बहुपक्षीय भिडन्त?
समग्रमा, चितवन–३ को यो निर्वाचन सामान्य छैन। एकातिर रेनु दाहालको 'सत्ता र विकासको शक्ति', अर्कोतिर सोबिता गौतमको 'क्रेज र परिवर्तनको हुरी', र बिचमा कांग्रेस-एमालेको 'सङ्गठित भोट बैंक'।
यदि कांग्रेस र एमालेका परम्परागत मतदाताले पार्टी लाइन छोडेनन् भने रेनु र सोबिता दुवैका लागि यात्रा कठिन हुनेछ। तर, मतदाताले उम्मेदवारको व्यक्तित्व हेरेर ‘क्रस भोटिङ’ गरे भने नतिजा जसको पोल्टामा पनि जान सक्छ। माडीको मत र सुकुम्वासी बस्तीको रुझान नै अन्तिममा निर्णायक सावित हुने देखिन्छ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
शेयर गर्नुहोस्