भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय अन्तर्गतको गुठी संस्थानले बौद्धस्थित बौद्ध तथा मेलम्ची घ्याङ गुठीका प्रमुख रिन्पोछे भूपतिबज्र लामालाई पदमुक्त गरेको छ। संस्थानको सञ्चालक समिति बैठकले माघ ९ गते उनलाई पदबाट हटाउने निर्णय गरेको हो।
संस्थानका अनुसार अध्यक्ष रमेशकुमार पोख्रेलको नेतृत्वमा बसेको बैठकले एकमतले निर्णय गरेको हो। पदमुक्ति सम्बन्धी औपचारिक पत्र उनलाई पठाउने तयारी गरिएको जनाएको छ।
चार मुख्य आरोप
गुठी संस्थानले लामामाथि चारवटा मुख्य आरोप लगाएको छ। तीमध्ये गुठीको जग्गा संरक्षणमा लापरवाही, गुम्बाको उचित व्यवस्थापन नगरेको, गुम्बामा नियमित रूपमा नबसेको तथा पदीय आचरणविपरीत काम गरेको आरोप समावेश छन्।
निर्णयअघि उनलाई स्पष्टीकरण सोधिएको थियो। तर, प्राप्त जवाफ सन्तोषजनक नभएको संस्थानको ठहर छ।
संस्थानले मिडियामा सार्वजनिक भएका घुससम्बन्धी आरोप पुष्टि नभए पनि विवादास्पद परिस्थितिमा रहेका व्यक्तिलाई पदमा निरन्तरता दिनु संस्थाको मर्यादाविपरीत हुने निष्कर्ष निकालेको जनाएको छ।
मन्त्रीको निर्देशन र घुस आरोप
भूमि व्यवस्थामन्त्री डा. कुमार इङ्नामले भूपतिबज्र लामा ५ करोड रुपैयाँ घुस दिएर नियुक्त भएको भन्ने उजुरी आफूलाई प्राप्त भएको सार्वजनिक रूपमा बताएका थिए। सो आरोपबारे छानबिन गरी आवश्यक निर्णय लिन उनले गुठी संस्थानलाई निर्देशन दिएका थिए।
मन्त्री इङ्नामले यसअघि बौद्ध क्षेत्रमा भक्तजनलाई पूजा–आराधनाका क्रममा रकम असुलिएको गुनासो आएको समेत उल्लेख गरेका थिए। यद्यपि, घुससम्बन्धी आरोप औपचारिक रूपमा पुष्टि भएको कुनै सार्वजनिक प्रतिवेदन हालसम्म आएको छैन।
नागरिकता र परिचयपत्र विवाद
संस्थानले लामासँग नेपाल र हङकङ दुवैको परिचयपत्र भेटिएको दाबी गर्दै यस्तो विवादित अवस्थाले सार्वजनिक पदको मर्यादामा प्रश्न उठाएको जनाएको छ।
यसबीच भूपतिबज्र लामाले आफूले कानुनी प्रक्रियाबाट नेपाली नागरिकता लिएको र कुनै गलत काम नगरेको दाबी गरेका छन्। उनले सञ्चारमाध्यम र केही समूहले तथ्यहीन आरोप लगाएको बताएका छन्।
उनका कानुनी सल्लाहकारले पनि आरोपहरू निराधार रहेको जिकिर गरेका छन्।
स्थानीय विरोध र समर्थन
बौद्ध क्षेत्रमा सक्रिय केही समूहले लामाविरुद्ध प्रदर्शन गरेका थिए। उनीहरूले धार्मिक सम्पदाको संरक्षणमा कमजोरी भएको तथा आस्थामाथि आघात पुगेको आरोप लगाएका छन्।
अर्कोतर्फ, लामाले भने गुठीको स्वामित्वमा रहेको जग्गा संरक्षण तथा अतिक्रमण नियन्त्रणका प्रयासका कारण आफूविरुद्ध दुष्प्रचार भएको बताएका छन्। उनले बौद्ध क्षेत्रको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व जोगाउन सक्रिय रहेको दाबी गरेका छन्।
बौद्धनाथ स्तूपमा 'चिनियाँ लामा' भन्ने पद ऐतिहासिक महत्व बोकेको छ। यो पद चिनियाँ मूलका लामाहरूबाट प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ र पुस्तौंपुस्ता वंश परम्परामा हस्तान्तरण हुँदै आएको छ। चिनियाँ लामाको पदावधि पाँच वर्षको हुने प्रावधान छ। भूपतिबज्र लामाको कार्यकाल अझै करिब तीन वर्ष बाँकी रहेको बताइएको छ।
संस्थानले दैनिक पूजा–आराधना तथा धार्मिक गतिविधिमा अवरोध नआउने गरी विद्वत समितिमार्फत वैकल्पिक व्यवस्था प्रक्रिया अघि बढाएको जनाएको छ। साथै धार्मिक सम्पदाको व्यवस्थापनमा पारदर्शिता र कडा निगरानी कायम राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।
बौद्धस्थित उक्त गुठीको नेतृत्व परिवर्तनसँगै धार्मिक, प्रशासनिक तथा राजनीतिक तहमा यसको प्रभावबारे चासो बढेको छ। यद्यपि, घुस तथा अन्य गम्भीर आरोपबारे औपचारिक अनुसन्धान र निष्कर्ष सार्वजनिक हुन बाँकी नै छ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय अन्तर्गतको गुठी संस्थानले बौद्धस्थित बौद्ध तथा मेलम्ची घ्याङ गुठीका प्रमुख रिन्पोछे भूपतिबज्र लामालाई पदमुक्त गरेको छ। संस्थानको सञ्चालक समिति बैठकले माघ ९ गते उनलाई पदबाट हटाउने निर्णय गरेको हो।
संस्थानका अनुसार अध्यक्ष रमेशकुमार पोख्रेलको नेतृत्वमा बसेको बैठकले एकमतले निर्णय गरेको हो। पदमुक्ति सम्बन्धी औपचारिक पत्र उनलाई पठाउने तयारी गरिएको जनाएको छ।
चार मुख्य आरोप
गुठी संस्थानले लामामाथि चारवटा मुख्य आरोप लगाएको छ। तीमध्ये गुठीको जग्गा संरक्षणमा लापरवाही, गुम्बाको उचित व्यवस्थापन नगरेको, गुम्बामा नियमित रूपमा नबसेको तथा पदीय आचरणविपरीत काम गरेको आरोप समावेश छन्।
निर्णयअघि उनलाई स्पष्टीकरण सोधिएको थियो। तर, प्राप्त जवाफ सन्तोषजनक नभएको संस्थानको ठहर छ।
संस्थानले मिडियामा सार्वजनिक भएका घुससम्बन्धी आरोप पुष्टि नभए पनि विवादास्पद परिस्थितिमा रहेका व्यक्तिलाई पदमा निरन्तरता दिनु संस्थाको मर्यादाविपरीत हुने निष्कर्ष निकालेको जनाएको छ।
मन्त्रीको निर्देशन र घुस आरोप
भूमि व्यवस्थामन्त्री डा. कुमार इङ्नामले भूपतिबज्र लामा ५ करोड रुपैयाँ घुस दिएर नियुक्त भएको भन्ने उजुरी आफूलाई प्राप्त भएको सार्वजनिक रूपमा बताएका थिए। सो आरोपबारे छानबिन गरी आवश्यक निर्णय लिन उनले गुठी संस्थानलाई निर्देशन दिएका थिए।
मन्त्री इङ्नामले यसअघि बौद्ध क्षेत्रमा भक्तजनलाई पूजा–आराधनाका क्रममा रकम असुलिएको गुनासो आएको समेत उल्लेख गरेका थिए। यद्यपि, घुससम्बन्धी आरोप औपचारिक रूपमा पुष्टि भएको कुनै सार्वजनिक प्रतिवेदन हालसम्म आएको छैन।
नागरिकता र परिचयपत्र विवाद
संस्थानले लामासँग नेपाल र हङकङ दुवैको परिचयपत्र भेटिएको दाबी गर्दै यस्तो विवादित अवस्थाले सार्वजनिक पदको मर्यादामा प्रश्न उठाएको जनाएको छ।
यसबीच भूपतिबज्र लामाले आफूले कानुनी प्रक्रियाबाट नेपाली नागरिकता लिएको र कुनै गलत काम नगरेको दाबी गरेका छन्। उनले सञ्चारमाध्यम र केही समूहले तथ्यहीन आरोप लगाएको बताएका छन्।
उनका कानुनी सल्लाहकारले पनि आरोपहरू निराधार रहेको जिकिर गरेका छन्।
स्थानीय विरोध र समर्थन
बौद्ध क्षेत्रमा सक्रिय केही समूहले लामाविरुद्ध प्रदर्शन गरेका थिए। उनीहरूले धार्मिक सम्पदाको संरक्षणमा कमजोरी भएको तथा आस्थामाथि आघात पुगेको आरोप लगाएका छन्।
अर्कोतर्फ, लामाले भने गुठीको स्वामित्वमा रहेको जग्गा संरक्षण तथा अतिक्रमण नियन्त्रणका प्रयासका कारण आफूविरुद्ध दुष्प्रचार भएको बताएका छन्। उनले बौद्ध क्षेत्रको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व जोगाउन सक्रिय रहेको दाबी गरेका छन्।
बौद्धनाथ स्तूपमा 'चिनियाँ लामा' भन्ने पद ऐतिहासिक महत्व बोकेको छ। यो पद चिनियाँ मूलका लामाहरूबाट प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ र पुस्तौंपुस्ता वंश परम्परामा हस्तान्तरण हुँदै आएको छ। चिनियाँ लामाको पदावधि पाँच वर्षको हुने प्रावधान छ। भूपतिबज्र लामाको कार्यकाल अझै करिब तीन वर्ष बाँकी रहेको बताइएको छ।
संस्थानले दैनिक पूजा–आराधना तथा धार्मिक गतिविधिमा अवरोध नआउने गरी विद्वत समितिमार्फत वैकल्पिक व्यवस्था प्रक्रिया अघि बढाएको जनाएको छ। साथै धार्मिक सम्पदाको व्यवस्थापनमा पारदर्शिता र कडा निगरानी कायम राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।
बौद्धस्थित उक्त गुठीको नेतृत्व परिवर्तनसँगै धार्मिक, प्रशासनिक तथा राजनीतिक तहमा यसको प्रभावबारे चासो बढेको छ। यद्यपि, घुस तथा अन्य गम्भीर आरोपबारे औपचारिक अनुसन्धान र निष्कर्ष सार्वजनिक हुन बाँकी नै छ।
न्युजमाण्डुमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई newsmandu@gmail.comमा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । साथै तपाईले आफ्नो विचार, विश्लेषण, लेख रचना, सल्लाह र सुझाव पनि पठाउन सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाई फेसबुक र एक्स् मा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
शेयर गर्नुहोस्